Καταδολίευση Δανειστών Πότε η Μεταβίβαση είναι Παράνομη

Συγγραφέας: Αναστάσιος Ντόζης

Ημερομηνία: 16 Μαΐου 2024

Στην επιχειρηματική και καθημερινή οικονομική ζωή, η δημιουργία χρεών προς τρίτους είναι ένα συχνό φαινόμενο. Όταν ένας οφειλέτης αδυνατεί να εξοφλήσει τις υποχρεώσεις του, η συνήθης και νόμιμη οδός είναι η ρευστοποίηση κάποιων περιουσιακών του στοιχείων (π.χ. ενός ακινήτου) για την κάλυψη των απαιτήσεων του δανειστή. Η απόφαση αυτή λαμβάνεται σχετικά εύκολα όταν υπάρχει επαρκής περιουσία.
Το σοβαρό πρόβλημα ανακύπτει όταν η περιουσία του οφειλέτη δεν επαρκεί ή όταν διαθέτει ένα και μοναδικό περιουσιακό στοιχείο, το οποίο αρνείται να «θυσιάσει» για να πληρώσει το χρέος του.
Εάν σε αυτό το σημείο ο οφειλέτης επιλέξει να μεταβιβάσει, να πουλήσει εικονικά ή να αποκρύψει την περιουσία του με σκοπό να αφήσει απλήρωτο τον δανειστή, περνά το κατώφλι της παρανομίας. Η ενέργεια αυτή δεν γεννά μόνο αστικές αξιώσεις (όπως η ακύρωση/διάρρηξη της μεταβίβασης), αλλά συνιστά και σοβαρό ποινικό αδίκημα.

1. Τι προβλέπει το Άρθρο 397 του Ποινικού Κώδικα;

Η ποινική αντιμετώπιση της καταδολίευσης δανειστών ορίζεται ρητά στον Ποινικό Κώδικα, ο οποίος προβλέπει αυστηρές ποινές για τους παραβάτες, εφόσον ο παθών δανειστής υποβάλει σχετική έγκληση:

Άρθρο 397 παρ. 1 ΠΚ:

«Ο οφειλέτης ο οποίος εν γνώσει ματαιώνει ολικά ή εν μέρει την ικανοποίηση του δανειστή του εκποιώντας ή αποκρύπτοντας στοιχεία της περιουσίας του τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο (2) έτη ή χρηματική ποινή».

Παράλληλα, η δεύτερη παράγραφος του ίδιου άρθρου επεκτείνει την ποινική ευθύνη και για τις περιπτώσεις όπου ο οφειλέτης, ενόψει της επικείμενης εκπλήρωσης των υποχρεώσεών του:

• Βλάπτει, καταστρέφει, εκμηδενίζει την αξία ή αποκρύπτει περιουσιακά στοιχεία.
• Απαλλοτριώνει (μεταβιβάζει) περιουσία χωρίς ισότιμο και αξιόχρεο αντάλλαγμα (π.χ. γονική παροχή ή δωρεά σε φιλικό πρόσωπο).
• Κατασκευάζει ψεύτικα χρέη ή προβαίνει σε ψευδείς και εικονικές δικαιοπραξίες για να εμφανιστεί ως «άπορος».

2. Πώς στοιχειοθετείται το αδίκημα: Οι 4 προϋποθέσεις του νόμου

Για να καταδικαστεί ένας οφειλέτης για καταδολίευση δανειστών, πρέπει να αποδειχθεί στο ποινικό δικαστήριο η συνδρομή συγκεκριμένων στοιχείων:

1. Ύπαρξη σχέσης οφειλέτη - δανειστή: Πρέπει να υφίσταται ενεργή και έγκυρη περιουσιακή απαίτηση.
2. Υλική πράξη ματαίωσης: Η ικανοποίηση του δανειστή πρέπει να ματαιώθηκε ολικά ή εν μέρει μέσω καταστροφής, απόκρυψης, μεταβίβασης χωρίς αντάλλαγμα ή δημιουργίας εικονικών χρεών.
3. Απουσία ισότιμου ανταλλάγματος: Ως απαλλοτρίωση νοείται η νομική διάθεση όπου ο οφειλέτης αποχωρίζεται το στοιχείο χωρίς να λάβει κάτι αντίστοιχης αξίας που θα μπορούσε να κατασχεθεί. Ψευδής θεωρείται και η εικονική δικαιοπραξία, αυτή δηλαδή που έγινε μόνο «στα χαρτιά» και όχι στα σοβαρά.
4. Άμεσος Δόλος: Ο οφειλέτης πρέπει να ενεργεί «εν γνώσει» — να γνωρίζει δηλαδή ότι με την πράξη του αυτή ο δανειστής του θα μείνει απλήρωτος.

3. Οι μεγάλες αλλαγές του 2019: Γιατί ο νόμος έγινε πιο ευνοϊκός για τους κατηγορούμενους;

Με τη μεταρρύθμιση του Ποινικού Κώδικα το 2019, εισήχθησαν δύο πολύ σημαντικές τροποποιήσεις, οι οποίες κατέστησαν τη θέση του κατηγορούμενου οφειλέτη σαφώς ευμενέστερη σε σχέση με το παρελθόν:

• Βέβαιη και Εκκαθαρισμένη Απαίτηση: Πλέον, για να ασκηθεί ποινική δίωξη, η απαίτηση του δανειστή πρέπει να είναι απολύτως βέβαιη και εκκαθαρισμένη (π.χ. να βασίζεται σε τελεσίδικη δικαστική απόφαση ή διαταγή πληρωμής). Παλαιότερα, αρκούσε να υπάρχει μια απλή, βάσιμη και δικαστικά επιδιώξιμη αξίωση, γεγονός που οδηγούσε σε ευκολότερες ποινικές διώξεις.
• Αποκλεισμός Ενδεχόμενου Δόλου: Για την υποκειμενική στοιχειοθέτηση του αδικήματος απαιτείται πλέον άμεσος και ειδικά αιτιολογημένος δόλος. Ο ενδεχόμενος δόλος (το ότι ο οφειλέτης «απλώς φανταζόταν ή αποδέχθηκε» το ενδεχόμενο να μην πληρωθεί ο δανειστής) δεν αρκεί πια για την καταδίκη του.

4. Το Σύγχρονο Τοπίο: Ταχύτητα στη Δικαιοσύνη και Εξωδικαστικές Λύσεις

Στο παρελθόν, πολλοί οφειλέτες κατέφευγαν σε καταδολιευτικές μεταβιβάσεις ελπίζοντας στην πολυετή καθυστέρηση των ελληνικών δικαστηρίων. Οι δανειστές συχνά αποθαρρύνονταν από τις χρονοβόρες και πολυέξοδες αστικές δίκες (αγωγές διάρρηξης) και εγκατέλειπαν την προσπάθεια.
Σήμερα, η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά:

• Η πολιτική δίκη έχει επιταχυνθεί σημαντικά, επιτρέποντας στους δανειστές να μπλοκάρουν και να ακυρώνουν γρήγορα τις ύποπτες μεταβιβάσεις.
• Ανάλογες προσπάθειες επιτάχυνσης γίνονται και στην ποινική δικαιοσύνη.
• Υφίστανται πλέον σύγχρονοι εξωδικαστικοί μηχανισμοί ρύθμισης χρεών, οι οποίοι προσφέρουν διέξοδο σε οφειλέτες που βρίσκονται σε πραγματικό οικονομικό αδιέξοδο, αποτρέποντάς τους από το να διαπράξουν ποινικά αδικήματα.

Συμπέρασμα & Νομική Καθοδήγηση

Το ζήτημα της καταδολίευσης δανειστών, τόσο στην αστική (ακύρωση πράξεων) όσο και στην ποινική του διάσταση (ποινική δίωξη και φυλάκιση), χαρακτηρίζεται από εξαιρετική πολυπλοκότητα. Οι δικονομικές λεπτομέρειες και οι πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές απαιτούν βαθιά νομική κατάρτιση, είτε πρόκειται για την προστασία ενός δανειστή που βλέπει την απαίτησή του να κάνει «φτερά», είτε για την υπεράσπιση ενός οφειλέτη που κατηγορείται άδικα.

Αναζητάτε εξειδικευμένη νομική υποστήριξη;

Με 30 χρόνια αποδεδειγμένης εμπειρίας στο εμπράγματο, αστικό και ποινικό δίκαιο, το δικηγορικό μας γραφείο προσεγγίζει κάθε υπόθεση καταδολίευσης με απόλυτη εξειδίκευση. Είμαστε σε θέση να καθοδηγήσουμε και να εκπροσωπήσουμε αποτελεσματικά τόσο δανειστές όσο και οφειλέτες, διασφαλίζοντας τη βέλτιστη δυνατή έκβαση με υπευθυνότητα και αντικειμενικά λογικό κόστος.